عوامل مؤثر جهت بهبود آموزش و یادگیری تعاونی
برای اینکه روش تدریس تعاونی بهتر و مؤثرتر شود، باید چند اصل اساسی را رعایت کنیم.
۱. اتکای متقابل مثبت: شاگردان باید بدانند که موفقیت هر کس به همکاری و تلاش همه گروه ارتباط دارد.
۲. تعامل رو در رو (چهره به چهره): شاگردان باید با هم گفتگو کنند، نظر بدهند و از همدیگر حمایت کنند.
۳. مسولیت فردی و گروهی: هر شاگرد باید وظیفه خودش را درست انجام دهد و همزمان در برابر موفقیت گروه هم مسئول باشد.
۴. کسب مهارتهای اجتماعی و بین فردی: شاگردان باید یاد بگیرند چگونه گوش بدهند، بحث کنند، اختلاف نظر را حل کنند و با هم کار کنند.
۵. کار گروهی در گروه کوچک: ابتدا شاگردان در گروههای کوچک تمرین میکنند و بعداً آماده میشوند تا در گروههای بزرگتری همکاری کنند. وقتی این اصول را در صنف عملی بسازیم شاگردان به طور خودکار یاد میگیرند که تعاون و همکاری برایشان به یک عادت (ملکه ذهن) تبدیل میشود.
مزایای روش تعاونی
هدف فعال ساختن شاگردان در روند آموزش میباشد، شاگردان فقط شنونده نباشند، بلکه در فعالیتهای یادگیری نقش فعال داشته باشند.
روش آموزش تعاونی مزیتهای ذیل را دارد:
۱. یادگیری فعالتر پایدارتر و عمیقتر صورت میگیرد، چون شاگردان وقتی مطلبی را به همصنفی دیگر خود توضیح میدهد. فهمشان از موضوع عمیقتر میشود.
۲. اعتماد بنفس و مسولیتپذیریشان افزایش پیدا میکند. ارائه و کمک به دیگران حس توانمندی میدهد که سبب اعتماد بنفس شاگردان میشود.
۳. سبب کاهش تفاوت سطح یادگیری میشود. شاگردان توانا به شاگردان کمتر فعال کمک میکنند تا همسطح شوند و همه با هم پیشرفت کنند.
۴. مهارتهای ارتباطی و اجتماعی شاگردان تقویت میشود. وقتی شاگردان در گروه کار میکند به یکدیگر خود کمک میکنند این کار سبب تقویت مهارتهای کار تیمی و ارتباطیشان میشود.
۵. آمادهسازی برای زندگی واقعی، در جامعه و محیط کار، همکاری و کار گروهی ضروری است. این روش شاگردان را برای آینده آماده میکند.
محدویتها و راه حلها
الف-اختلاف نظر در گروه
امکان دارد در بعضی موارد شاگردان در مورد موضوعی اختلافنظر داشته باشند که باعث بحث و جنجال میشود. در این صورت قبل از قبل قوانین کار گروهی باید برای شاگردان واضح باشد.
ب-زمانگیر بودن
عموماً فعالیتهای گروهی زمانبر است. در این صورت برای هر مرحله از فعالیت زمانبندی دقیق قبل از قبل در نظر گرفته شود یا در بعضی موارد محتوا قبل از صنف مطالعه شود.
ج-بینظمی
ممکن است تعداد شاگردان در صنف زیاد باشد؛ بنابراین کنترل صنف دشوار خواهد بود. پس لازم است دستورالعملهای کتبی و شفاهی، پیش از شروع کار گروهی به شاگردان ارائه شود. همچنین معلم میتواند برای پایان کار گروهها، نشانهها (سیگنالها) و علائم کنترلی مشخصی با شاگردان توافق کند؛ مثلاً بالا بردن دست معلم به معنای پایان گفتوگوها یا اتمام فعالیت گروهی باشد. علاوه بر این، بسیار مهم است که معلم در جریان فعالیت گروهها، میان آنها گردش و نظارت داشته باشد.
امکان دارد برخی از شاگردان مسئولیت خود را انجام ندهند یا آن را به دیگران واگذار کنند؛ در این صورت، یکی از راهکارهای مؤثر این است که نقش هر شاگرد از قبل در گروه مشخص شود تا هر کس مکلف به انجام وظیفه محوله باشد.