آغاز سال تعلیمی برای شاگردان تازه وارد، به‌ویژه کودکان، یکی از حساس‌ترین و خاطره‌انگیزترین مراحل زندگی آن‌هاست. معرفی «قلم و کتاب» در این روزها فراتر از یک معرفی ساده است؛ این کار در واقع چیدن سنگ‌بنای آینده‌ی علمی و شخصیتی کودک است. وقتی معلم قلم و کتاب را به شاگرد معرفی می‌کند، به او می‌فهماند که نقش او از یک «کودک بازیگوش در خانه» به یک «جویا و تشنه‌ی علم در مکتب» تغییر یافته است. این ابزارها در واقع نشان‌های افتخار و هویت جدید او هستند.

اهداف آموزشی معرفی کتاب و طرز کار با قلم را می‌توان قرارذیل لیست نمود:

شاگردان به درستی با بخش های مختلف کتاب درسی شان (پوش، روش درست باز و بسته کردن، طریق درست ورق زدن، نگهداری) آشنا می شوند.

کتاب های درسی صنوف اول معمولا با تصاویر رنگه آمیخته می باشند، نمایش و معرفی کتاب سبب ایجاد حس کنجکاوی در شاگردان می‌شود.

با معرفی درست قلم شاگردان درک می‌کنند که قلم تنها یک ابزار برای خط خطی کردن دیوارو سطح میز و چوکی شان نیست، بلکه اهمیت بالاتر از آنها را دارد و برای نوشتن و خلق نوشته های جذاب می‌باشد.

روش درست گرفتن قلم را آشنا می شوند تا به راحتی بنویسند، بدون اینکه به انگشتان و عضلات دست شان آسیب برسد.

برای معرفی درست کتاب، مراحل اجرای ذیل برای معلمان پیشنهاد می‌شوند:

مرحله ۱: ایجاد اشتیاق و انتظار (قبل از لمس کتاب)

• پیش از آنکه کتاب‌ها را توزیع کنید یا از شاگردان بخواهید آن‌ها را بیرون بیاورند، ذهنشان را آماده کنید.
• داستان‌گویی: بگویید: امروز قرار است بهترین دوست جدیدمان را ملاقات کنیم؛ دوستی که هیچ‌وقت خسته نمی‌شود و کلی قصه و راز در سینه دارد.
• حدس زدن: از آن‌ها بپرسید به نظرشان داخل این بسته‌های کاغذی چیست؟

مرحله ۲: لمس و مشاهده‌ی ظاهری (جلد کتاب)

• کتاب را با احترام در دست بگیرید تا آن‌ها هم یاد بگیرند.
• معرفی روی جلد: تصویر روی جلد را به آن‌ها نشان دهید. بپرسید: در این تصویر چه می‌بینید؟ چرا این رنگی است؟
• نام کتاب: نام کتاب (مثلاً دری یا ریاضی) را با صدای بلند و شمرده بخوانید و از آن‌ها بخواهید تکرار کنند.
• روش راسته و چپه گرفتن کتاب را برای شاگردان معرفی کنید تا آنها کتاب شان با برعکس باز نکنند.

مرحله ۳: سفر به دنیای درون (ورق زدن کنجکاوانه)

• از شاگردان بخواهید با احتیاط کتاب را باز کنند.
• بوی کتاب: اجازه دهید کاغذهای نو را بو کنند! این یک تجربه‌ی حسی مثبت ایجاد می‌کند.
• با آرامش کتاب را ورق بزنید و از شاگردان بخواهید مشابه با شما کتاب های شان را ورق بزنند.
• بالای تصاویر جالب مکث نمایید و از شاگردان بخواهید که آیا آنها نیز عین تصویر را پیدا توانستند یانه؟ این کار باعث می شود تا شاگردان با محتوای دیداری کتاب ارتباط بر قرار کنند.

مرحله ۴: آموزش قوانین «دوستی با کتاب»

حالا که شاگرد شیفته‌ی کتاب شده، وقت آموزش نگهداری است:

• ورق زدن صحیح: به آن‌ها نشان دهید که چگونه از گوشه‌ی کاغذ و به آرامی ورق بزنند تا کتاب خراب نشود.
• پاکیزگی: توضیح دهید که کتاب‌ها هم مثل ما دوست دارند همیشه تمیز بمانند. مثلا:نخوردن خوراکی هنگام مطالعه که سبب ریختن آب و غذا روی آن می‌شود.
• خانه کتاب: به آن‌ها نشان دهید جای کتاب کجای کیف یا میز است. مخصوصا در کیف های شان که با مواد خوراکی و رنگه ها یکجا قرار نگیرند.

شاگران را تشویق نمایید تا به کمک والدین شان کتاب های شان را یک پوشش شفاف پلاستیکی بدهند تا پوش کتاب تخریب نشود. برای آنها توضیح دهید که کتاب دست داشته شان برای یک سال تعلیمی مهمان آنها است و باید خوب محافظت شود چون در سال آینده شاگردان جدید الشمول دیگر از آنها استفاده می کنند.

برای معرفی درست قلم و طرز گرفتن درست آن، مراحل اجرای ذیل برای معلمان پیشنهاد می شوند:

مرحله ۱: ایجاد اشتیاق و انتظار (قبل از معرفی قلم)

پیش از آنکه قلم را معرفی کنید نیاز است تا شاگردان آمادگی ذهنی داشته باشند.

معرفی قلم را نیز می توانید با یک قصه توصیفی از قلم آغاز کنید، خودتان یک قلم (برای شاگردان صنوف ابتدایی بیشتر از پنسل های ساده و رنگه استفاده می شود) را در دست بگیرید و به شاگردان نمایش دهید. از آنها بپرسید که آیا کسی آن را می شناسد؟ حتمی اکثر شاگردان پاسخ خواهند داد که بلی؛ قلم است. برای آنها تعریف کنید که این دوست خیلی خوب شما است و با این جسامت کوچک خود قادر است تا آنچه شما در ذهن و کله دارید، بروی کاغذ بنویسد یا نقاشی کند.

 معرفی ساختار ظاهری قلم: از شاگردان بخواهید که قلم های شان (پنسل های شان) را روی بیرون کنند. (برای شاگردانیکه قلم ندارند، از قبل آمادگی داشته باشید که چند قلم اضافه نزد تان باشد تا به آنها بدهید). بخش های مختلف قلم را معرفی کنید. نوک قلم که طرف کاغذ قرار می گیرد تا بنویسیم، بدنه قلم تکیه گاه است که با دست از آن محکم می گیریم تا بنویسیم، انتهای قلم بخش است که طرف بدن (بازو) قرار میگیرد. در بعضی پنسل ها، پسنل پاک در نهایت قلم قرار دارد تا در صورت نیاز نوشته ها را پاک کنیم.

نوت: چون نوشتن توسط پنسل نسبت به خودکار راحتر می باشد، خیلی خوب است که در آغاز برای شاگردان توصیه نمایید که بیشتر از پنسل استفاده نمایند.

مرحله2: معرفی طرز درست گرفتن قلم برای نوشتن: این مرحله یک بخش نهایت حساس در آشنایی با قلم می باشد که نیاز است با حوصله مندی تمام و دقت لازم انجام شود.

• برای شاگردان عملا نشان دهید که چگونه قلم را بین انگشتان شصت، اشاره و میانی شان قراردهند.
• فاصله درست انگشتان از نوک قلم باید در حدی باشد که شاگران در جریان نوشتن، نوشته خود را بدرستی ببیند (حد اقل 2 سانتی متر).
• زوایه قلم در جریان نوشتن بین 45 تا 60 درجه مناسب است. در این حالت نوک قلم با راحتی روی کاغذ حرکت می کند.
• شاگردانیکه در گرفتن درست قلم مشکل دارند، نیاز است به صورت انفرادی با آنها کار شود تا عادت کنند.

برای اینکه گرفتن قلم به درستی توسط شاگردان تمرین شود، برای آنها اجازه دهید تا در ورق های صاف هر قسم خطوط را تمرین کنند و حتی می توانند فقط ورق را خط خطی کنند. البته این کار نیاز به تمرین چندین روزه دارد تا شاگردان به خوبی با گرفتن قلم عادت کنند. شما می توانید با راه اندازی فعالیت های نوشتاری از آنها بخواهید که بر علاوه تمرین در مکتب، در خانه نیز نوشتن خطوط مختلف (منحنی، زیگراگ، مستقیم) را تمرین کنند.

روش درست استفاده از قلم تراش و نوک کشیدن برای پنسل و قلم های رنگه را عملا برای شاگردان نشان دهید تا آنها بتوانند به درستی نوک قلم های پنسل شان را تجدید کند. برای شاگردان توصیه کنم که انگشتان شان را داخل قلم تراش نکنند چون خطر جدی بریدند انگشتان وجود دارد. از شاگردان بخواهید که تراش شده های قلم های شان را روی صنف نیندازند.

نکته: یکی از موارد که در مکاتب به آن مواجه هستیم کمبود کتاب برای شاگردان می باشد. مدیریت کمبود کتاب در آغاز سال تعلیمی نیازمند خلاقیت معلم برای حفظ عدالت آموزشی است. معلم باید با گروه‌بندی شاگردان و استفاده اشتراکی از کتاب‌های موجود، روحیه همکاری را تقویت کند. در این شرایط، تخته صنف به منبع اصلی تبدیل می‌شود تا مطالب کلیدی برای همه قابل رویت باشد. همچنین، معلم با تمرکز بر توضیحات شفاهی و قصه‌گویی، مهارت شنیداری شاگردان را تقویت کرده و با تهیه چارت‌های دیواری یا فوتوکاپی از صفحات تمرین، خلاء نبود کتاب را پر می‌کند. هدف اصلی این است که هیچ شاگردی به دلیل نداشتن کتاب، احساس انزوا یا عقب‌ماندگی نکند.

در این ویدیو نیز به توضیحات مفصل در ارتباط با معرفی کتاب و قلم پرداخته شده است.