نقش فعالیت‌های انسانی در تغییر اقلیم
تغییرات اقلیمی با افزایش گازهای گلخانه‌ای مانند کاربن‌دای‌اکساید (CO₂)، میتان و سایر گازها در اتموسفیر زمین ارتباط دارد. این گازها بخشی از گرمای زمین را در اتموسفیر نگه‌می‌دارند و باعث افزایش درجه حرارت متوسط زمین می‌شوند.
مهمترین فعالیت‌های تولیدکننده گازهای گلخانه‌ای قرار ذیل می‌باشند:
۱. تولید انرژی
سوزاندن زغال‌سنگ، نفت و گاز برای تولید برق و گرما مقدار زیادی CO₂ تولید می‌کند.
۲. حمل و نقل
موترهای تیز رفتار، لاری‌ها، طیاره‌ها و کشتی‌ها با مصرف سوخت‌های فسیلی گازهای گلخانه‌ای تولید می‌کنند.
۳. صنعت
بعضی صنایع، علاوه بر مصرف انرژی، مستقیماً گازهای گلخانه‌ای تولید می‌کنند. برای مثال، در کارخانه سمنت، وقتی سنگ آهک در کوره حرارت می‌‌بیند تا پخته شود، به‌خودی‌خود طی یک تعامل کیمیاوی تجزیه شده و گاز کاربن دای اکساید آزاد می‌کند؛ حتی اگر تمام برق و سوخت آن کارخانه از انرژی پاک خورشیدی تأمین شود، باز هم این گاز در اثر خودِ فرایند تولید سمنت ایجاد می‌شود.
۴. زراعت و مالداری
زراعت و مالداری نیز در انتشار گازهای گلخانه‌ای، از جمله میتان (توسط حیوانات) و اکساید نایتروجن (مصرف کودهای کیمیاوی)، نقش دارند.
۵. تغییر کاربری زمین و جنگل‌زدایی
جنگل‌ها و خاک‌ها حجم عظیمی از کربن را در خود ذخیره کرده‌اند. وقتی جنگل‌زدایی انجام می‌شود یا کاربری زمین تغییر می‌کند، این کربنِ ذخیره‌شده به صورت گاز کاربن‌دای‌اکساید آزاد می‌شود.
براساس منبع گزارش ارزیابی ششم پنل بین‌المللی تغییرات اقلیمی سازمان ملل متحد (IPCC, Sixth Assessment Report – Working Group III, 2022/2023) – توزیع جهانی انتشار گازهای گلخانه‌ای بر اساس بخش‌های اقتصادی سهم بخش‌های مختلف در تولید گازهای گلخانه‌ای جهانی قرار ذیل می‌باشد:
- تولید انرژی و برق: حدود ٪۳۴
- صنعت و تولید مواد: حدود ٪۲۴
- زراعت، مالداری و جنگل‌زدایی: حدود ٪۲۲
- حمل و نقل: حدود ٪۱۵
- ساخت‌وساز و مصارف خانگی: حدود ٪۵
فعالیت ۱: خواندن و تحلیل نقشه تولید گازهای گلخانه‌ای و کشورهای مرتبط بر اساس حجم تولید صنعتی
هدف از این فعالیت این می‌باشد که با مشاهده و تحلیل نقشه‌های ۱ و ۲، شاگردان بتوانند:
- کشورها و مناطق دارای انتشار بیشتر CO₂ را شناسایی کنند.
- تفاوت میزان انتشار میان مناطق مختلف جهان را مقایسه کنند.
- درباره رابطه میان توسعه صنعتی کشورها و میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای فکر کنند.
نقشه (۱): این نقشه نشان دهنده انتشار سالانه گاز کاربن‌دای‌اکساید در کشورهای مختلف جهان در سال ۲۰۲۴ می‌باشد.
توضیح نقشه (۱)
این نقشه میزان کل انتشار گاز کاربن‌دای‌اکساید (CO₂) ناشی از سوخت‌های فسیلی و صنایع را در کشورهای مختلف در سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد. رنگ‌های جگری و سرخ تیره نمایانگر بزرگ‌ترین تولیدکنندگان آلودگی هوا (مانند چین و ایالات متحده با انتشار میلیاردها تُن گاز) هستند، در حالیکه رنگ‌های سرخ روشن و نارنجی کشورهایی با میزان انتشار متوسط و رنگ‌های صورتی و صورتی روشن کشورهای با کمترین حجم انتشار CO₂ را مشخص می‌سازند.
نقشه (۲): این نقشه نشان دهنده کشورهای مختلف جهان بر حسب میزان تولیدات صنعتی آنها می‌باشد.
توضیح نقشه (۲)
این نقشه توزیع جهانی ارزش تولیدات صنعتی کشورها را بر اساس میلیون دالر آمریکا نشان می‌دهد. رنگ‌های سیاه تیره نمایانگر بزرگ‌ترین قدرت‌های صنعتی جهان (با تولید بیش از ۲۰۰ تا ۵۰۰ میلیارد دالر) مانند ایالات متحده، چین، جاپان و جرمنی هستند، در حالیکه رنگ‌های روشن‌تر به ترتیب نشان‌دهنده کشورهایی با حجم تولید صنعتی کمتر یا محدودتر می‌باشند. اما کشورهای که داده‌ای ندارند مثل افغانستان به رنگ‌های آبی روشن نشان داده شده است.
سوالات مرتبط با فعالیت ۱:
۱. در نقشه اول، کدام مناطق و کشورها بیشترین میزان انتشار CO₂ را نشان می‌دهند؟
۲. کدام قاره‌ها دارای کشورهای با انتشار بالاتر هستند؟
۳. با در نظر داشت نقشه اول افغانستان در چه وضعیتی قرار دارد؟ میزان انتشار گاز کاربن‌دای‌اکساید آن در مقایسه با کشورهای بزرگ صنعتی چگونه است؟
۴. با توجه به نقشه اول آیا می‌توان گفت که میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای در همه کشورها یکسان است؟
۵. با در نظر داشت نقشه دوم چه رابطه‌ای میان فعالیت‌های صنعتی و میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای مشاهده می‌کنید؟
پاسخ‌های مورد انتظار:
- کشورهای صنعتی و دارای اقتصادهای بزرگ، مانند چین، ایالات متحده آمریکا، کشورهای اتحادیه اروپا و هند، در میان تولیدکنندگان بزرگ گازهای گلخانه‌ای قرار دارند.
- میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای در مناطق مختلف جهان بسیار متفاوت است.
- افغانستان در مقایسه با کشورهای بزرگ صنعتی، سهم بسیار کمی در انتشار گازات گلخانه ای در جهانی دارد.
- نقشه نشان می‌دهد که کشورهای دارای فعالیت‌های صنعتی و مصرف بالای انرژی معمولاً انتشار بیشتری دارند.
جدول اطلاعاتی پس از تحلیل نقشه‌ها
